Κείμενο 4, ενότητα 2η

    Ο σκοπός των Παιδικών Χωριών SOS είναι να βοηθούν παιδιά που έχουν ανάγκη φροντίδας και προστασίας, γιατί έχουν βρεθεί μακριά από το φυσικό, οικογενειακό τους περιβάλλον, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να ξαναβρούν ένα μόνιμο σπίτι και να ζήσουν σε ένα περιβάλλον, το οποίο πλησιάζει το πλαίσιο της φυσικής οικογένειας.

    Σε μία οικογένεια SOS ζουν μαζί έξι ως οκτώ παιδιά, αγόρια και κορίτσια διαφορετικών ηλικιών, που μεγαλώνουν μαζί σαν αδέλφια και φοιτούν στα τοπικά δημόσια σχολεία. Η επιλογή των παιδιών στα Παιδικά Χωριά γίνεται με αποκλειστικό κριτήριο την ανάγκη προστασίας τους, ανεξάρτητα από τη φυλή, την εθνικότητα ή τη θρησκεία τους.

   Ένα Παιδικό Χωριό SOS αποτελείται από 15-20 σπίτια και κτίζεται κοντά σε κατοικημένες περιοχές αποτελώντας μέρος της περιφέρειας της πόλης, αλλά και μια γέφυρα προς την κοινωνία για τα παιδιά που ζουν σε αυτό.

    Τα Παιδικά Χωριά SOS αναλαμβάνουν την ευθύνη των παιδιών από μικρή ηλικία, προσφέροντας συνεχή εκπαίδευση στα σχολεία της περιοχής, και τα καλύπτουν μέχρι την πλήρη κοινωνική και επαγγελματική τους αποκατάσταση. Μετά την ολοκλήρωση της βασικής τους εκπαίδευσης και κατά τη διάρκεια της μαθητείας τους σε ένα επάγγελμα ή των σπουδών τους, ζουν στη Στέγη Νέων, η οποία είναι το λογικά αναγκαίο συμπλήρωμα στην παιδαγωγική αντίληψη της φιλοσοφίας μας.

 

 

1. AnswerGarden: Τι τίτλο θα δίνατε στο κείμενο;...

2. Να συμπληρώσετε τον εννοιολογικό χάρτη εδώ, αφού πρώτα βγάλετε έναν πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο.

3. Διαβάστε προσεκτικά τα βήματα για να φτιάξουμε την περίληψη ενός κειμένου εδώ και  στη συνέχεια προσπαθήστε να αποδώσετε περιληπτικά μέσα σε 80 περίπου λέξεις το κείμενο.

Άσκηση περίληψης: Από τους πλαγιότιτλους στην περίληψη

Με βάση τους πλαγιότιτλους που ενδεικτικά σας δίνονται προσπαθήστε να ξαναγράψετε την περίληψη του κειμένου.

Άσκηση περίληψης

 Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω κείμενοκαι γράψτε την περίληψή του

1η § Στον 21ο αιώνα συνεχίζουν να υπάρχουν όχι μόνο εκατομμύρια παιδιά ενός κατώτερου Θεού, αλλά χιλιάδες παιδιά κανενός Θεού. Παιδιά-σκλάβοι, που πουλιούνται από τις οικογένειές τους για 15 ευρώ στους δουλέμπορους, οι οποίοι τα μεταπωλούν στα σκλαβοπάζαρα της δυτικής Αφρικής προς 500 ευρώ το ένα!
2η § Κατάντησε η ανθρώπινη ζωή να είναι φτηνότερη από εκείνη του ζώου. Στο κάτω κάτω της γραφής ένα πανάκριβο σκυλί ράτσας, όταν πουληθεί, εξασφαλίζει περιποίηση και τροφή άρχοντα. Ένα σκλαβάκι των 15 ευρώ θα ζήσει, αν τελικά ζήσει, σκυλίσια ζωή δουλεύοντας στις φυτείες ή, την καλύτερη περίπτωση, ως υπηρέτης σε σπίτια.
3η § Μήπως η λεγόμενη πολιτισμένη ανθρωπότητα με τους διεθνείς οργανισμούς της δεν γνωρίζει ότι υπάρχουν σκλαβοπάζαρα παιδιών; Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, στην οποία όλος ο πλανήτης είναι ένα σπίτι και μάλιστα υπό άγρυπνη δορυφορική παρακολούθηση, είναι υποκρισία και ντροπή να μένουν αδιάφοροι οι εμφανιζόμενοι ως σερίφηδες της παγκόσμιας τάξης.
4η § Είναι γνωστό ότι η ανθρώπινη ύπαρξη είναι εμπόρευμα. Είναι γνωστή η μισθωτή δουλεία και η σκληρότητά της στις αναπτυγμένες και υπό ανάπτυξη οικονομίες της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς. Αφελώς πιστεύαμε ότι είχε καταργηθεί η άμισθη δουλεία ή ότι είχε περιοριστεί στο ελάχιστο στις μέρες μας.
5η § Και όμως την εκτεταμένη ύπαρξη του δουλεμπορίου των παιδιών έρχεται να επιβεβαιώσει η είδηση, ότι ένα υπό νιγηριανή σημαία πλοίο με περίπου 250 σκλαβάκια πλανάται στις θάλασσες της δυτικής Αφρικής ψάχνοντας να αγκυροβολήσει σ’ ένα ασφαλές σκλαβοπάζαρο, για να ξεπουλήσει ο καπετάνιος την ανθρώπινη πραμάτεια του. […]
6η § Εάν το πλοίο – φάντασμα μετέφερε «τρομοκράτες» θα έσπευδαν επί τόπου αεροπλανοφόρα, οι κατασκοπευτικοί δορυφόροι θα το είχαν εντοπίσει και ο «εχθρός» θα είχε εξουδετερωθεί μέσα σε λίγες ώρες. Δεν κινδυνεύουν, όμως, τα συμφέροντα των ισχυρών αλλά η ζωή 250 παιδιών της Αφρικής. Ευτελής η αξία τους, αλλά η παγκόσμια ντροπή και η αναλγησία τεράστια, γι’ αυτό δεν ξεπλένεται με τίποτε.
                                                                                                   (Από τον ημερήσιο τύπο)

Στάδια γραφής περίληψης

Τα στάδια στη γραφή περίληψης
1. Διαβάζουμε τον τίτλο του κειμένου.

2. Κάνουμε προσεκτική ανάγνωση όλου του κειμένου.

3. Εντοπίζουμε το θεματικό κέντρο (θέμα, κεντρικό νόημα) του κειμένου.

4. Διαβάζουμε το κείμενο δεύτερη φορά, παρακολουθώντας τη σειρά των γεγονότων ή των ιδεών.

5. Μελετούμε κάθε παράγραφο χωριστά, για να διαπιστώσουμε τα επιμέρους θέματα που αναπτύσσονται.

6. Σημειώνουμε τις λέξεις-κλειδιά κάθε παραγράφου.

7. Γράφουμε έναν πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο, στηριζόμενοι στις λέξεις-κλειδιά.

8. Γράφουμε την περίληψη, προσέχοντας:

• να ξεκινήσουμε είτε με αναφορά στο κείμενο και το συγγραφέα είτε απευθείας

• να καταγράψουμε μόνο τις αναγκαίες πληροφορίες (θέματα, νοήματα), αναπτύσσοντάς τις αναλογικά με το αρχικό κείμενο

• να χρησιμοποιήσουμε πληροφοριακό ύφος χωρίς να σχολιάζουμε το κείμενο

• τη συνοχή του κειμένου μας και την ομαλή ροή των πληροφοριών, χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες συνδετικές λέξεις και φράσεις

• να εφαρμόζουμε τους γλωσσικούς κανόνες (ορθογραφία, στίξη, σύνταξη, λεξιλόγιο)

• να τηρήσουμε το όριο των λέξεων που έχει δοθεί.

Λέξεις και εκφράσεις που εξασφαλίζουν συνοχή στην περίληψη

Πρόλογος

• Στην αρχή, Στον πρόλογο, Στο αρχικό επεισόδιο, Στην πρώτη εικόνα, Η ιστορία του αρχίζει

• Το κείμενο μας ενημερώνει (για), αναφέρεται (σε), αρχίζει (με)

Ο συγγραφέας ασχολείται (με), αναφέρεται (σε), πραγματεύεται, εξετάζει

Κύριο μέρος
• Στη συνέχεια, Ύστερα, Έπειτα, Μετά από αυτά

Στο κύριο μέρος, Στην πρώτη ενότητα, Στην πρώτη παράγραφο

Στη συνέχεια του κειμένου / της ιστορίας

Σε αντίθεση με τα παραπάνω / με όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως

• Ο συγγραφέας αναφέρει, λέει, επισημαίνει, σημειώνει, τονίζει, υπογραμμίζει ισχυρίζεται, υποστηρίζει, πιστεύει, σχολιάζει, ερμηνεύει, παρατηρεί, διαπιστώνει, ορίζει, καθορίζει, προσδιορίζει, αποσαφηνίζει, διευκρινίζει, επεξηγεί, εξηγεί, αιτιολογεί, δικαιολογεί, συγκρίνει, παραβάλλει, αντιθέτει, αντιπαραθέτει, αντιπαραβάλλει, υπερασπίζεται, συμφωνεί (με), ταυτίζεται (με), απορρίπτει, αντικρούει, δείχνει, αποδεικνύει, συμπληρώνει, προσθέτει, συνεχίζει

Επίλογος

• Τέλος, Τελικά, Συμπερασματικά, Εν κατακλείδι, Κλείνοντας, Ολοκληρώνοντας, Στην τελευταία εικόνα, Στο τέλος του κειμένου, Η περιγραφή κλείνει (με), Η ιστορία τελειώνει, Η αφήγηση ολοκληρώνεται

• Ο συγγραφέας καταλήγει, τελειώνει, συμπεραίνει, ανακεφαλαιώνει

Είδη σύνθετων λέξεων

Τα σύνθετα χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με τη σχέση του πρώτου με το δεύτερο συνθετικό. Ειδικότερα, διακρίνονται σε (είδη συνθέτων):

α) παρατακτικά: τα δύο συνθετικά παρατάσσονται το ένα δίπλα στο άλλο.
Τα συνθετικά αυτά μπορεί να είναι:

• Ουσιαστικά: αλάτι + πιπέρι = αλατοπίπερο
• Επίθετα: κοντός + χοντρός = κοντόχοντρος
• Ρήματα: μπαίνω + βγαίνω = μπαινοβγαίνω
• Επιρρήματα: νότια + ανατολικά = νοτιοανατολικά

β) προσδιοριστικά: το πρώτο συνθετικό προσδιορίζει το δεύτερο.
Τα συνθετικά αυτά μπορεί να είναι:

• Ουσιαστικό + ουσιαστικό:  = σπίτι + νοικοκυρά =σπιτονοικοκυρά
• Επίθετο + ουσιαστικό: πικρό + δάφνη = πικροδάφνη
• Επίρρημα + ρήματα: ξανά + βλέπω = ξαναβλέπω

 Η λέξη κατά (που προέρχεται από την πρόθεση «κατά» της Αρχαίας Ελληνικής) + επίθετο: κατά + κόκκινος = κατακόκκινος.

γ) κτητικά: τα κτητικά σύνθετα μπορούν να αποδοθούν με τη φράση «εκείνος που έχει…» και συνήθως σχηματίζονται με επίθετο + ουσιαστικό: πχ. καλός + καρδιά = καλόκαρδος

δ) αντικειμενικά: το πρώτο συνθετικό είναι ουσιαστικό και το δεύτερο ρήμα και το ουσιαστικό έχει θέση αντικειμένου του ρήματος,
 π.χ. χαρτί + παίζω = χαρτοπαίχτης
       δέντρα + φυτεύω = δεντροφύτευση

Δοκιμάστε τώρα τις δυνάμεις σας στην παρακάτω άσκηση. Καλή  επιτυχία!

Χρόνοι του ρήματος-Θέμα και κατάληξη ρήματος

Θέμα ονομάζεται το πρώτο μέρος του ρηματικού τύπου, το οποίο κατά την κλίση του ρήματος μένει αμετάβλητο, π.χ. το δηλών- στους τύπους δηλώνω, δηλώνεις κτλ., το ακουσ- στους τύπους άκουσα, άκουσες κτλ. Τα θέματα του ρήματος είναι δύο ειδών: το ενεστωτικό και το αοριστικό, π.χ. για το ρήμα δηλώνω το ενεστωτικό είναι το δηλών- και για το αοριστικό τα δήλωσ- (για τον ενεργητικό αόριστο) και δηλώθ- (για τον παθητικό αόριστο).
Από το ενεστωτικό θέμα σχηματίζονται ο ενεστώτας, ο παρατατικός και ο εξακολουθητικός μέλλοντας
π.χ. από το δηλών-       ενεστώτας → δηλών-ω  δηλών-ομαι
                                     παρατατικός → δήλων-α       δηλων-όμουν
                                     εξακολ. μέλλοντας → θα δηλών-ω   θα δηλών-ομαι.


Από το αοριστικό θέμα του ενεργητικού αόριστου σχηματίζονται ο αόριστος, ο συνοπτικός μέλλοντας και το απαρέμφατο της ενεργητικής φωνής,
π.χ. από το δήλωσ-

αόριστος → δήλωσα
συνοπτικός μέλλοντας → θα δηλώσω
απαρέμφατο → (έχω) δηλώσει.

Από το αοριστικό θέμα του παθητικού αορίστου σχηματίζονται ο αόριστος, ο συνοπτικός μέλλοντας και το απαρέμφατο της παθητικής φωνής,
π.χ. από το δηλώθ-

αόριστος → δηλώθηκα
συνοπτικός μέλλοντας → θα δηλωθώ
απαρέμφατο → (έχω) δηλωθεί.


Αύξηση ονομάζεται ένα μέρος του μορφολογικού τύπου του ρήματος, που μπαίνει πριν από το θέμα στον παρατατικό και στον αόριστο οριστικής και με το οποίο δηλώνεται ότι η πράξη που εκφράζει το ρήμα έγινε στο παρελθόν, π. χ. λέω →έλεγα, καταγράφω → κατέγραψα. Το μόρφημα της αύξησης μπορεί να πραγματώνεται με το ε ή, σπάνια, με το η, π.χ. έ-παιζα, ή-ξερα.

Η αύξηση διακρίνεται σε δύο είδη: σε εξωτερική και εσωτερική. Εξωτερική είναι η αύξηση που μπαίνει στην αρχή του ρηματικού τύπου, ενώ εσωτερική στο εσωτερικό του ρηματικού τύπου των σύνθετων ρημάτων και πάντα πριν από το δεύτερο συνθετικό, π.χ. γράφω → έγραφα, ξέρω → ήξερα (εξωτερική), προβλέπω → προέβλεπα, συντάσσει → συνέτασσε(εσωτερική).

Το μόρφημα της αύξησης παραμένει, όταν τονίζεται, και χάνεται συνήθως, όταν δεν τονίζεται, π.χ. έλεγα, έλεγες, αλλά λέγαμε, προέβλεπες, αλλά προβλέπαμε. Αυτό προκύπτει από τη γενικότερη τάση των τύπων των παρελθοντικών χρόνων να τονίζονται στην προπαραλήγουσα. Έτσι, ο ρηματικός τύπος που προκύπτει από το θέμα και την κατάληξη, όταν είναι τρισύλλαβος, δε χρειάζεται αύξηση (π.χ. δώσαμε), ενώ, όταν είναι δισύλλαβος, τη χρειάζεται (π.χ. έδωσα).

Τα ρήματα που αρχίζουν από φωνήεν ή δίψηφο φωνήεν δεν παίρνουν αύξηση, αλλά διατηρούν το αρχικό φωνήεν ή δίψηφο, π.χ. ιδρύω → ίδρυσα, ευτυχώ → ευτύχησα. Εξαιρούνται τα ρήματα έχω (είχα), έρχομαι (ήρθα) και είμαι (ήμουν).


Τι λέτε για λίγη εξάσκηση;Δοκιμάστε τις γνώσεις σας στην αναγνώριση των χρόνων των ρημάτων στην παρακάτω άσκηση:

Εγκλίσεις

Οι προσωπικές εγκλίσεις

Η οριστική

Η οριστική εκφράζει κατά κανόνα μια ενέργεια ή μια κατάσταση πραγματική και βέβαιη
π.χ. Η Ελλάδα ανήκει στην Ενωμένη Ευρώπη.

Συχνά όμως μπορεί να εκφράζει και άλλες σημασίες, όπως τη δυνατότητα να γίνει κάτι (π.χ. Θα πετούσε από τη χαρά του, αν έπαιρνε το δίπλωμα), την πιθανότητα (π.χ. Δεν ήρθε ακόμη. Θα τον πήρε ο ύπνος), την ευχή (π.χ. Ας τον έβλεπε κι ας ήταν για λίγο) και την παράκληση (π.χ. Δεν προσέχεις λιγάκι τη διατροφή σου).

Η οριστική έχει κανονικά άρνηση δε(ν). Όταν δηλώνει ευχή, έχει άρνηση μη(ν).



Η υποτακτική

Η υποτακτική εκφράζει κατά κανόνα το ζητούμενο, το ενδεχόμενο και το επιθυμητό, π.χ. Αν μαγειρέψω γεμιστά, θα είναι όλοι ευχαριστημένοι. Συχνά παίρνει και άλλες σημασίες, όπως της προτροπής (π.χ. Ας σταματήσετε αυτή τη φλυαρία!), της παραχώρησης (π.χ. Ας δεχτούμε στην εκδρομή ακόμη έναν), της ευχής (π.χ. Μακάρι να ζήσει), της απορίας (π.χ. Δεν είναι καθόλου καλά τα νέα, πώς να του το πω;), της προσταγής (π.χ. Να τα πεις όλα), της απαγόρευσης (π.χ. [Nα] Μην πιστεύεις στον καθένα) κ.ά.

Η υποτακτική χαρακτηρίζεται από τη χρήση των μορίων να, ας, καθώς και από το ότι συνδυάζεται με τους συνδέσμους αν, εάν, όταν, πριν, πριν να, μόλις, προτού, άμα, για να, μήπως.

Στις απαγορεύσεις χρησιμοποιείται συνήθως η υποτακτική χωρίς το μόριο να, π.χ. (Να) Μην τον ακούς σε ό,τι σου λέει.

Η υποτακτική έχει την άρνηση μη(ν).


Η προστακτική
Η προστακτική ανάλογα με την επικοινωνιακή συνθήκη μπορεί να εκφράζει προσταγή (π.χ. Προχωρήστε αργά και σταθερά προς τα εμπρός), παράκληση (π.χ. Ελάτε, σας παρακαλώ, στις θέσεις σας) κ.ά.


 Για να δούμε τώρα τι έχουμε καταλάβει κάνοντας την άσκηση αντιστοίχισης που ακολουθεί